De kracht van het horizontale plenum (crossflow)

16 mrt 2026

In geclassificeerde ruimten is de bescherming van mensen of producten van belang. Het voorkomen van post-operatieve wondinfecties begint niet pas in de operatiekamer, maar ook al in een opdekruimte. Naast vele andere mogelijke oorzaken van het ontstaan van post-operatieve wondinfecties is het correct opdekken van steriel instrumentatrium van belang. In een opdekruimte wordt het steriele instrumentarium uitgepakt en klaargelegd voor de chirurgische ingreep. Bij het klaarzetten en bereiding van gevoelige producten speelt de omgeving een bepalende rol. Een gecontroleerde, schone (HEPA gefilterde) luchtstroom is cruciaal.

Medexs is één van de weinige specialisten in Nederland die het horizontale plenum – ook wel crossflow genoemd – zelf ontwikkelt en produceert. In deze blog leggen we uit wat het is, hoe het technisch werkt, wat de voordelen zijn én waar u in de praktijk op moet letten.

Wat is een horizontal crossflow plenum?
Een crossflow systeem is een geavanceerd luchttoevoersysteem dat speciaal is ontworpen voor het steriel uitpakken en klaarzetten van instrumentarium in de opdekruimte voor de chirurgische ingreep.

Waar een traditioneel plenum in het plafond is geplaatst (Uni Direction AirFlow (UDAF) ook wel downflow system genoemd), wordt een crossflow systeem horizontaal in de wand van de opdekruimte geïntegreerd. Het horizontaal crossflow systeem voert horizontaal HEPA gefilterde lucht over de instrumenttafels. De luchtsnelheid uit het systeem bedraagt ca. 0,35/0,45 m/s. Deze horizontale, turbulentiearme en unidirectionele luchtstroom beschermt de opgestelde instrumenten, die op de opdektafels liggen, tegen haar omgeving. Zo krijgen micro-organismen minder kans om boven of op de steriele instrumenten terecht te komen.

Hoewel een plafondplenum in het verleden de standaard was, wordt er nu vaak voor een horizontaal crossflow systeem gekozen. Het systeem wordt ingezet bij ziekenhuizen en klinieken maar ook bij laboratoriums en in de farmacie.

Waarom kiezen voor een crossflow systeem?
De keuze voor een horizontaal plenum wordt gemaakt vanwege:

• het energie bespaar potentieel:
  • de totale luchthoeveelheid is minder dan bij een plafondplenum.
  • er is geen temperatuurverschil nodig, zoals bij een plafondplenum, tussen de ingebrachte lucht en de omgeving.
  • recirculatiesysteem kan (uit)geschakeld worden wanneer opdekruimte niet in gebruik is.
• de mogelijkheid om decentraal te recirculeren vanwege lagere luchthoeveelheid, hierdoor:
  • minder (groot) kanaalwerk vanuit de technische ruimte naar de opdekruimte nodig.
  • geen recirculatieluchtbehandelingskast nodig in de technische ruimte, de recirculatie units worden geplaatst in de opdekruimte zelf.
• de stabiliteit van de luchtstroom: door de hogere luchtuittrede snelheid uit het crossflow systeem ontstaat er een stabiele luchtstroom.
• geen randafscherming noodzakelijk die de luchtstroom geleidt zoals vaak wordt gebruikt bij een UDAF-systeem.
• Het systeem is geschikt voor een SRI/FMS klasse 1+ of klasse 1 opdekruimte.

Hoe ziet ons crossflow systeem eruit?
Onze horizontale crossflow plenums zijn opgebouwd uit een rvs UDAF-systeem geplaatst op een tafelconstructie, achter een voorzetwand. Het complete systeem dat wordt geïnstalleerd in de opdekruimte bevat alle essentiële technieken:

• Koelbatterijen (optioneel, afhankelijk van de interne warmtelast en grootte van het systeem).
• Recirculatiemodulen voorzien van ventilatoren met eigen regeling.
• Aanzuigplenum (RVS) in het plafond voorzien van een voorfilter en aansluiting voor het verse lucht aandeel.
• HEPA-filters met speciale gelafdichting (100% lekvrij).
• Luchtverdelers voor een gecontroleerde horizontale luchtstroom.
• Kanaalwerk en geluiddempers zowel aan de zuig- als perszijde van de ventilator.
• Aanrijdbeveiliging ter bescherming van de luchtverdelers.

De verse luchttoevoer, vanuit de centrale luchtbehandelingsinstallatie, wordt via het aanzuigplenum gemengd met de retourlucht uit de ruimte. Deze gemengde lucht wordt door (meerdere) energiezuinige ventilatoren aangezogen en via het UDAF-systeem voorzien van de HEPA-filters en een luchtverdeler horizontaal naar buiten gebracht. Dankzij de mogelijkheid om een geïntegreerde koelbatterij (15–19 °C) (optioneel, droge koeling) te voorzien in het systeem wordt de lucht, in geval de interne warmtelast (te) hoog is, op de gevraagde ruimtetemperatuur gebracht.

Expertise in gebruik: Waar moet u op letten?
Een hoogwaardig systeem functioneert alleen optimaal als ook de omgeving en het gedrag van het personeel daarop zijn afgestemd. Vanuit onze praktijkervaring delen we de belangrijkste aandachtspunten rondom het gebruik van het horizontale crossflow plenum.

1. Precisie in de opstelling

Tafelhoogte
De instrumententafels in de opdekruimte of werkbanken in een bereidingsruimte moeten binnen het uitblaasveld vallen. Daarom stemmen wij vooraf met de opdrachtgever en de medewerkers van het OK-complex de tafelspecificaties af, zodat de inblaashoogte voor alle tafelhoogtes en breedte van de tafels correct wordt bepaald.

Vrije doorgang
Tussen de wand en het instrumentarium of product mogen geen objecten staan die de luchtstroom verstoren. In een opdekruimte zal zelfs een loshangend steriel doek de flow al kunnen beïnvloeden als deze voor de luchtstroom (lees: uitblaasopening van het systeem) hangt.

2. Menselijk gedrag als kritische factor

Positie van medewerkers
De steriel geklede medewerker staat in een opdekruimte direct in de luchtstroom om uit te pakken. Ook zij moeten opletten dat zij de luchtstroom niet blokkeren. De niet-steriele assistent moet handelingen, zoals het uitpakken van de instrumentennetten, niet direct voor de uitblaasopening van het systeem doen.

Beheersing in beweging
Snel bewegen of ‘fladderen’ veroorzaakt luchtwervelingen die voor ongewenste luchtstromen zorgen. Rust, gecontroleerd werken en discipline zijn essentieel voor het behoud van een ‘steriele’ zone/omgeving.

3. Duurzaamheid en onderhoud

Slim energiegebruik
Onze systemen zijn intelligent en kunnen op lagere toeren of uit worden gezet wanneer de ruimte bijvoorbeeld niet wordt gebruikt. Hierdoor kan het systeem ’s nachts of in het weekend uit worden gezet of op een lager toerental draaien. Ook wordt het systeem gekoppeld aan het gebouwbeheersysteem (GBS).

Bescherming van de wand
In een opdekruimte wordt intensief gewerkt met zware RVS-tafels. Daarom brengen wij in deze situatie een speciale RVS-aanrijbeveiliging aan. Zo voorkomen we schade aan de wand of aan het luchtverdeeldoek bij het positioneren van de instrumenttafels.

Conclusie

Een horizontaal crossflow systeem is een autonoom werkend, technisch hoogwaardig instrument dat precies daar maximale steriliteit garandeert waar dat het hardst nodig is. Het is een energiezuinig systeem dat energie bespaart ten opzichte van een traditioneel UDAF-systeem.

Bij Medexs combineren we onze know-how en geavanceerde techniek met een diepgaand begrip van de workflow op de werkvloer. Want alleen als techniek en praktijk naadloos op elkaar aansluiten, ontstaat echte veiligheid.

Bent u benieuwd of een horizontaal crossflow systeem de juiste oplossing is voor uw renovatie- of nieuwbouwproject? Of wilt u meer weten over de ideale positionering van medewerkers in de opdekruimte? Neem gerust contact op met onze experts voor advies op maat.